ታሪክ እና ዐበይት ክንውኖች

በ1900 ዓ.ም የዳኝነት ስራ በመደበኛነት በፍርድ ቤት መሰራት ከመጀመሩ በፊትና በአገሪቱ አራት ዋና ዋና የስራ መሪዎች በነበሩ ጊዜ የዳኝነት ጉዳይ የሚመለከታቸው አፈ-ንጉሱን ነበር፡፡ የግዛት ክልል ገዢዎችም የዳኝነት ስራን በሰብሳቢነት ያከናውኑ ነበር፤ ጥቅምት 15 ቀን 1900 ዓ.ም. ከተሾሙ 11 የመጀመሪያ ሚኒስትሮች መካከል የፍርድ ሚኒስትር ይገኙበት ነበር። በኢትዮጵያ የመጀመሪያው የፍርድ ሚኒስትር አፈ ንጉሥ ነሲቡ መስቀሉ ይባላሉ፡፡ በወንጀል እና በፍትሐ ብሔር ጉዳዮች የሚኒስትሩ የይግባኝ ሰሚነት ስራ የሚመራው “የፍትሐ ነገስት”ን መሰረት በማድረግ ነበር፡፡ ጥቅምት 15 ቀን 1900 ዓ.ም የፍርድ ሚኒስትሩ ከተሾሙ በኋላ ስራው ለአንድሚኒስትር ስለሚበዛ በሚል አጋዥ 12 ወንበሮች እና 6 ችሎቶች ተጨምረው ነበር።

መጋቢት 14 ቀን 1910 ዓ.ም ህዝቡ በጃንሜዳ ተሰብስቦ ሚኒስትሮች ይነሱ የሚል ጥያቄ መሰረት መጋቢት 16 ቀን 1910 ዓ.ም ከጦር ሚኒስትሩ በስተቀር ሌሎች ሚኒስትሮች ሲሻሩ በጊዜው የፍርድ ሚኒስትር የነበሩት አፈንጉሥ ጥላሁን ከስልጣን እንዲነሱ ተደርጓል፡፡ በዚህም ምክኒያት በሚኒስቴር ደረጃ ይከናወን የነበረው የፍትህ አሰተዳደር ሥራ ሊቋረጥ ችሏል፡፡

- በ1922 ዓ.ም የሚኒስትር መስርያ ቤቶች እንደገና እንዲቋቋሙ ተደረገ፡፡ የፍርድ ሚኒስትርም በድጋሚ ስራ ጀመረ፡፡
- በኢትዮጵያዊ እና በውጭ አገር ዜጎች መካከል የሚነሳን ክርክር በሚመለከት ይግባኝ ሰሚው ችሎት ንጉሱ ተሰይመውበት ዳኝነቱ እንዲካሄድ ተደርጎ ነበር፡፡

የፍትሕ ሚኒስቴር የፌዴራልና የክልል የፍትሕ አካላትን በማስተባበር የሦስት ዓመት የፍትሕ ዘርፍ ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ወጥቶ ተግባራዊ እንዲሆን አድርጓል፡፡ የዕቅዱ ዋና ዋና አላማዎችም የፍትህ አገልግሎትን ፍጣን፣ ቀልጣፋ፣ ውጤታማ፣ እና ወጪ ቆጣቢ ማድረግ፣ የኅብረተሰብ እምነትን በመገንባት ፍትሕ ተቋማትን የበለጠ ተደራሽና አስተማማኝ ማድረግ፣ የሕግ የበላይነትን እና የሰብዓዊ መብቶችን ጥበቃ ማጠናከር፣ ወንጀልን በመከላከል የመንግሥትን እና የሕዝብን ጥቅም ማስጠበቅ፣ ሰላምን እና ደህንነትን በማረጋገጥ ዘላቂ የልማት ሁኔታ ማመቻቸት ነው።